झापा ।
हात्तीको बथान र बाँदरको फौजले बाली सखाप पार्न थालेपछि मेचीनगर नगरपालिका–९ स्थित मागुरमाडी जङ्गलको छेउका बासिन्दाले ‘मेकाडामिया नट्स’का बिरुवा राेप्न थालेका छन् । स्थानीय भूपेन्द्र तामाङले व्यावसायिक खेती सुरु गरेका हुन् ।
इन्जिनियर समेत रहेका तामाङले टुकु कृषि फार्म दर्ता गरी छ वर्षअघि दुई बिघा निजी
जग्गामा ३०० वटा ‘मेकाडामिया नट्स’का बिरुवा लगाएका छन् । पोखरास्थित
कृषि अनुसन्धान केन्द्रबाट प्रतिगोटा रु दुई सयका दरले बिरुवा खरिद गरेर नेपालमा पहिलोपटक ‘मेकाडामिया
नट्स’ को व्यावसायिक खेती सुरु गरेकाे जनाएका छन् ।
ओमेगा–१, ओमेगा–२ र ओमेगा–३ जस्ता पोषक तत्व प्रचुर मात्रामा पाइने
भएकाले अन्तरराष्ट्रिय बजारमा ‘मेकाडामिया नट्स’लाई महँगो फल मानिन्छ ।
जङ्गलको छेउमा खेतबारी भएकाले कुन बाली सुरक्षित होला भनी खोजी गर्ने
क्रममा यसको बारेमा थाहा पाएको तामाङले बताए ।
“न बाँदरले टोकेर खान सक्छ, न हात्तीको सुँढले सोहोर्न सक्छ भन्ने
थाहा पाएपछि पोखरा पुगेर बिरुवा ल्याएँ”, खेती सुरु गर्दाको अनुभव साझा
गर्दै उनले भने । यसको बोटको पातमा काँडा हुने र फल अत्यन्तै कडा
हुने भएकाले वन्यजन्तुले यसलाई बिर्गान सक्दैनन् । पोथ्रे बोटमा झुप्पा
बनेर फल्ने यो फल भदौमा पाक्ने गर्दछ, जसलाई चराचुरुङ्गीलेसमेत क्षति
पुर्याउन सक्दैनन् ।”
पुराना सुपारी बगानभित्र खाली रहेको
स्थान उपयोग गरी मेकाडामिया राेपेकाे बताए । सुपारीका
अतिरिक्त एक किलोभन्दा बढी तौल हुने आँप, सावर सप, आल्मन्ड, नासपाती,
अमेरिकन आरु, कालो आँप, एभोकाडो, ल्वाङ, सीताफललगायत दर्जन बढी प्रजातिका
फलफूल हुर्किएका छन् ।
विभिन्न प्रजातिका फलफूल भए पनि उहाँले ‘मेकाडामिया नट्स’लाई
प्राथमिकता दिनुभएको छ । गत वर्षदेखि सामान्य फल्न सुरु गरेको यो खेतीले
यसपालि मनग्य उत्पादन दिएको छ । अन्तरराष्ट्रिय बजारमा प्रशस्त निर्यातको
सम्भावना रहेको यो फल नेपाली बजारमा प्रतिकिलो रु दुई हजारका दरले सजिलै
बिक्री हुने उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
केही समयअघिको असिनापानीले उत्पादनमा सामान्य क्षति पुर्याए पनि यस वर्ष
फार्मबाट दुई हजार किलो फल उत्पादन हुने आँकलन गरिएको तामाङले जानकारी
दिए । जसबाट चालु याममा मात्रै रु ४० लाख आम्दानी हुने उनको भनााइ छ ।
खेती सुरु गरेदेखि हालसम्म करिब रु १४ लाख लगानी भइसकेको जनाउँदै यस वर्ष
मात्रै रु २५ लाखभन्दा बढी खुद मुनाफा हुने तामाङले दाबी गरे ।
कृषि ज्ञानकेन्द्र भद्रपुरका प्रमुख सागर विष्टका अनुसार झापामा
अन्यत्र यसको व्यावसायिक खेती हालसम्म नभएको बताए । बुद्धशान्ति,
अर्जुनधारालगायत केही पालिकामा शौखका लागि किसानले एकाध बोट रोपेको पाइए
पनि तामाङले गरेको यो खेती सरकारी निकायका लागिसमेत चासो र अध्ययनको विषय
बनेको उनले बताए ।
अस्ट्रेलियाको जङ्गलमा उत्पत्ति भएको र ‘अस्ट्रेलियन नट्स’
समेत भनिने यो फल नेपालमा पहिलोपटक सन् १९६२ मा त्रिशूली फार्ममा
भित्राइएको इतिहास छ । हाल नेपालको त्रिशूली फार्मसहित विभिन्न कृषि
अनुसन्धान केन्द्र र पोखरा आसपासका क्षेत्रमा यसको खेती विस्तार भइरहेको
छ ।
‘मेकाडामिया नट्स’को बोट कडा र जराहरू झाडीजस्तो हुने भएकाले यो
प्रतिकूल हावापानी, मौसम र माटोमा पनि सजिलै फस्टाउन सक्छ । यसका लागि
गर्मी समयको औसत तापक्रम २५ देखि ३२ डिग्रीसेन्टिग्रेड उपयुक्त मानिने कृषि
ज्ञान केन्द्र भद्रपुरका प्रमुख विष्टले जानकारी दिए ।
