झापा / नेपालका गाउँ-बस्तीमा अचेल एउटा निसासिँदो त्रास फैलिरहेको छ। मानिसहरू हाँस्दाहाँस्दै ढलिरहेका छन्, तन्नेरी उमेरमै हृदयघातको सिकार भइरहेका छन्। हिजोआज मुटु रोग कसैको व्यक्तिगत स्वास्थ्यको समस्या मात्र रहेन, बरु यसले देशैभरि एउटा भयानक महामारीको रूप लिँदै गइरहेको छ। तर, विडम्बना कस्तो छ भने, एकातिर रोगले मुटुहरू तीव्र गतिमा अस्वस्थ बन्दै गइरहेका छन् भने अर्कोतिर ती मुटुको धड्कन जोगाउने विशेषज्ञ चिकित्सकको मुलुकमा चरम अभाव छ। यो अभावले अस्पतालका गल्लीहरूमा हरेक दिन कयौँ निरिह आँखाहरू आँसुमा डुबिरहेका छन्।
व्यस्त र आधुनिक भनिएको सहरी जीवनशैली, अत्यधिक मानसिक तनाव, मिसावटयुक्त खानपान र फेरिएको दिनचर्याका कारण आज नेपालमा मुटुका बिरामीको सङ्ख्या अकल्पनीय रूपमा बढेको छ। कुनै समय वृद्धावस्थाको रोग मानिने मुटुको समस्याले अहिले २०–२५ वर्षका ऊर्जावान् युवाहरूलाई समेत अचानक मृत्युको मुखमा पुर्याइरहेको छ। कतिपय परिवारका एकमात्र कमाउने खम्बा ढलेका छन्, कतिपय आमाका काख रित्तिएका छन्। गाउँका सामान्य स्वास्थ्य चौकीदेखि सहरका ठूला अस्पतालहरूसम्म मुटु जँचाउने बिरामीको ताँती लाग्ने गरेको छ।
बिरामीको यो भयानक चाप र देशको स्वास्थ्य प्रणालीको कति टिठलाग्दो अवस्था छ भन्ने कुरा सरकारी तथ्याङ्कले नै पुष्टि गर्छ। नेपाल मेडिकल काउन्सिलको २०८२ चैतसम्मको वार्षिक प्रतिवेदन अनुसार नेपालमा विशिष्टीकृत मुटु रोग विशेषज्ञको सङ्ख्या अत्यन्तै न्यून छ। काउन्सिलमा दर्ता भएका कुल १३ हजार ३४ जना विशेषज्ञ चिकित्सकमध्ये मुटु रोग विशेषज्ञ (कार्डियोलोजिस्ट) को सङ्ख्या जम्मा १४१ मात्रै छ। लाखौँ नेपालीको मुटुको रक्षा गर्ने जिम्मा पाएका यी सीमित चिकित्सकहरूमा पनि लैङ्गिक असन्तुलन उस्तै निराशाजनक छ; जहाँ १३० जना पुरुष चिकित्सक रहँदा महिला चिकित्सकको सङ्ख्या जम्मा ११ मात्रै छ।
समस्या यतिमा मात्र सीमित छैन । जब बिरामीको मुटु क्षतविक्षत भएर शल्यक्रिया गर्नुपर्ने अवस्थामा पुग्छ, तब देशमा जनशक्तिको झन् चरम सङ्कट देखिन्छ। काउन्सिलको सोही प्रतिवेदन अनुसार मुटुको जटिल शल्यक्रियातर्फ कार्डियाक सर्जरीमा जम्मा १० जना र कार्डियोथोरासिक भास्कुलर सर्जरीमा मात्र २७ जना चिकित्सक दर्ता भएका छन्। देशभर मुटुका बिरामी लाखौँको सङ्ख्यामा थपिइरहँदा औँलामा गन्न सकिने यो जनशक्तिले सिङ्गो देशको भार कसरी थाम्न सक्छ? यो तथ्याङ्कले नै भन्छ कि आज हाम्रो देशमा विशेषज्ञ डाक्टर भेट्नु भनेको भगवान् भेट्नु सरह कठिन भइसकेको छ।
काठमाडौँ र एकाध ठूला सहरबाहिर निस्कने बित्तिकै मुटु रोग विशेषज्ञ भेट्नु एकादेशको कथा जस्तै बनेको छ। दुर्गम पहाडी जिल्लाहरूमा त मुटुको आकस्मिक जाँच गर्ने उपकरण र प्रविधि त परकै कुरा, सामान्य ईसीजी (ECG) गरेर रिपोर्ट बुझिदिने चिकित्सक समेत भेटिँदैनन्। छाती समातेर छटपटिँदै अस्पताल पुगेका बिरामीहरू विशेषज्ञ डाक्टर नहुँदा केवल 'काठमाडौँ रेफर' को पुर्जी बोकेर छटपटिन बाध्य छन्। कतिपयको त एम्बुलेन्समै बाटो हेर्दाहेर्दै श्वास रोकिने गरेको छ।
विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको यो चरम अभावले गर्दा विपन्न र दूरदराजका नागरिकहरू स्वास्थ्य सेवा पाउनबाट पूर्ण रूपमा वञ्चित भएका छन्। सुगम ठाउँमा रहेका थोरै डाक्टरहरूमाथि पनि बिरामीको यति धैरे मानसिक र शारीरिक दबाब छ कि उनीहरूले चाहेर पनि प्रत्येक बिरामीलाई पर्याप्त समय दिन सकिरहेका छैनन्। राज्यको फितलो नीति र स्वास्थ्य क्षेत्रमा न्यून लगानीका कारण जनशक्ति उत्पादन सुस्त छ, जसको प्रत्यक्ष मूल्य सोझा र गरिब जनताले आफ्नो अमूल्य जीवन दिएर चुकाउनु परिरहेको छ।
हरेक नागरिकको छातीभित्र एउटा आशायुक्त मुटु धड्किरहेको हुन्छ। तर डाक्टर र उपचारको अभावमा ती मुटुहरू असमयमै स्तब्ध भइरहँदा सिङ्गो समाज नै मौन रोदनमा डुबेको छ। बेलैमा राज्य ब्युँझिएर दूरदराजसम्म विशेषज्ञ डाक्टर र आधुनिक उपचार सेवा पुर्याउन सकेन भने, भोलि उपचार नपाएरै हजारौँ मुटुहरू सधैँका लागि बन्द हुने निश्चित छ।