झापा / नेपाल–भारत खुला सीमासँग जोडिएको भद्रपुर पछिल्ला वर्षहरूमा लागुऔषध ओसारपसार र दुर्व्यसनको संवेदनशील क्षेत्रका रूपमा चिनिन थालेको छ। युवापुस्तामा बढ्दो दुर्व्यसन, सीमावर्ती नाकाबाट हुने अवैध कारोबार, बेरोजगारी तथा सामाजिक चेतनाको कमीले समस्या थप जटिल बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा लागुऔषध नियन्त्रण केवल प्रहरी प्रशासनको जिम्मेवारी मात्र नभई स्थानीय सरकार, युवा र अभिभावक सबैको साझा जिम्मेवारी बनेको छ।
भद्रपुर नगरपालिका ले लागुऔषध रोकथाम र नियन्त्रणका लागि बहुआयामिक भूमिका निर्वाह गर्न आवश्यक देखिन्छ। सबैभन्दा पहिले नगरपालिकाले विद्यालय तथा क्याम्पस स्तरमा सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ। किशोर–किशोरीलाई लागुऔषधका असर, कानुनी कारबाही तथा सामाजिक परिणामबारे नियमित अभिमुखीकरण गरिनु आवश्यक छ।
त्यसैगरी, वडा तहसम्म “लागुऔषध नियन्त्रण अभियान” सञ्चालन गरी अभिभावक, शिक्षक, सामाजिक अगुवा तथा युवालाई सहभागी गराउन सकिन्छ। समाजका सबै पक्षको सहभागिता बिना नियन्त्रण सम्भव हुँदैन।
नगरपालिकाले प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, सीमा सुरक्षा निकाय तथा सामाजिक संघसंस्थासँग समन्वय गरेर जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूको पहिचान गर्नुपर्छ। विशेष गरी सीमावर्ती क्षेत्र, होटल, लज, सुनसान बजार क्षेत्र तथा युवाको बढी जमघट हुने स्थानमा निगरानी बढाउन सहकार्य आवश्यक छ।
युवाको भूमिका
लागुऔषध नियन्त्रणमा युवाको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। समाज परिवर्तनका संवाहक युवाहरू नै भएकाले उनीहरूले दुर्व्यसनविरुद्ध सचेतना फैलाउन नेतृत्व गर्नुपर्छ। विद्यालय, क्याम्पस तथा क्लबमार्फत “लागुऔषध मुक्त समाज” अभियान सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
साथीको दबाब, गलत संगत र क्षणिक मनोरञ्जनका कारण धेरै युवा दुर्व्यसनमा फस्ने भएकाले युवाले स्वयं सचेत बन्न आवश्यक छ। खेलकुद, साहित्य, संगीत तथा सामाजिक गतिविधिमा सक्रिय सहभागिताले युवालाई सकारात्मक दिशातर्फ लैजान सक्छ। लागुऔषध सेवन वा कारोबार भइरहेको जानकारी पाए सम्बन्धित निकायलाई सूचित गर्नु पनि युवाको सामाजिक दायित्व हो।
अभिभावकको भूमिका
लागुऔषध रोकथाममा अभिभावकको भूमिका सबैभन्दा संवेदनशील र प्रभावकारी मानिन्छ। बालबालिका र किशोर–किशोरीको व्यवहार, साथीभाइ, खर्च गर्ने बानी तथा गतिविधिबारे अभिभावक सजग हुनुपर्छ। परिवारभित्र संवादको कमी हुँदा धेरै युवा गलत बाटोमा जाने सम्भावना बढ्छ।
अभिभावकले डर र दण्डभन्दा पनि माया, विश्वास र नियमित परामर्शमार्फत बालबालिकालाई सही मार्गदर्शन दिन आवश्यक छ। मोबाइल, इन्टरनेट तथा बाहिरी संगतप्रति पनि उचित निगरानी आवश्यक हुन्छ। यदि कुनै बालबालिका दुर्व्यसनमा फसेको संकेत देखिए समयमै परामर्श र उपचारको व्यवस्था गर्नु अभिभावकको जिम्मेवारी हो।
लागुऔषध नियन्त्रण केवल पक्राउ र कारबाहीको विषय मात्र होइन, यो सामाजिक चेतना, पारिवारिक जिम्मेवारी र युवाको सक्रिय सहभागितासँग जोडिएको विषय हो। नगरपालिकाको प्रभावकारी योजना, युवाको सचेत अभियान र अभिभावकको जिम्मेवार भूमिकाबाट मात्रै भद्रपुर लाई लागुऔषधमुक्त समाजतर्फ अघि बढाउन सकिन्छ।
